Prowadzenie prac przygotowawczych i eksploatacyjnych w kopalniach nieodłącznie wiąże się z koniecznością redukcji zagrożenia metanowego. Służy do tego system odmetanowania, którego częścią składową jest powierzchniowa stacja odmetanowania. Dzięki niemu metan, który stanowi zagrożenie dla górników, jest bezpiecznie wychwytywany i wykorzystywany na powierzchni jako cenne paliwo.
- Jastrzębska Spółka Węglowa traktuje zagrożenie metanowe z najwyższą powagą. Emisja metanu w kopalniach węgla koksowego wynika ze specyfiki złoża i jest zjawiskiem nieuniknionym. Priorytetem pozostaje bezpieczeństwo górników, dlatego metan musi być skutecznie odprowadzany zarówno poprzez systemy odmetanowania, jak i szyby wentylacyjne - tłumaczy Adam Rozmus, zastępca prezesa zarządu JSW ds. technicznych i operacyjnych.
Gaz wychwycony przez system odmetanowania trafia do instalacji utylizacji metanu, czyli do kotłów i jednostek kogeneracji, w których wykorzystywany jest do produkcji energii elektrycznej oraz ciepła użytkowego. Następnie prąd zasila stacje elektroenergetyczne poszczególnych zakładów, a pozyskane ciepło służy do ogrzewania budynków, podgrzewania wody oraz ogrzewania szybów wdechowych. Gaz ze stacji odmetanowania jest częściowo sprzedawany także zewnętrznym wytwórcom.
Obecnie w kopalniach JSW SA pracuje jedenaście jednostek kogeneracji o łącznej mocy 40 MW. Łączny wolumen produkcji energii elektrycznej we własnych jednostkach kogeneracji w 2025 roku wyniósł 142 000 MWh. Co ciekawe, taka ilość energii jest porównywalna z rocznym zużyciem miasta liczącego około 50 tysięcy mieszkańców. Do wytworzenia tej energii zużyto ponad 34 mln m³ metanu. Równocześnie JSW inwestuje w nowe moce wytwórcze utylizujące gaz z odmetanowania. W trakcie realizacji jest budowa czternastu kolejnych jednostek kogeneracji: 6 w kopalni Budryk,
4 w Ruchu Szczygłowice i 4 w kopalni Pniówek. Docelowo łączna moc systemu ma wzrosnąć do 60 MW. Produkcja energii elektrycznej we własnych jednostkach kogeneracji znacząco przyczynia się do ograniczenia kosztów funkcjonowania kopalń. Tylko w 2025 roku jednostki zaoszczędziły dla JSW ponad 62 mln zł. Taki koszt musiałby zostać poniesiony na rzecz zakupu energii od dostawców zewnętrznych w przypadku braku utylizacji gazu we własnych silnikach.
Zgodnie z założeniami Programu Redukcji Emisji Metanu Jastrzębska Spółka Węglowa planuje w roku 2027 osiągnąć 50 proc. efektywności odmetanowania z czego 95 proc. wykorzystać gospodarczo. Jesteśmy coraz bliżej osiągnięcia założonego celu. To efekt pracy wielu specjalistów oraz dużych inwestycji, które Spółka przeznacza na poprawę warunków środowiskowych.
- W pełni dostrzegamy potencjał energetyczny metanu ujmowanego z pokładów węgla. Projekty zwiększające jego wychwyt oraz poprawiające sposób zagospodarowania realnie podnoszą efektywność energetyczną i ekonomiczną Zakładów, przynosząc wielomilionowe oszczędności. W ostatnich latach działania związane z ujęciem i utylizacją metanu stały się jednym z priorytetów Spółki, wpisując się bezpośrednio w jej strategiczne cele. Zwiększenie efektywności odmetanowania to proces kosztowny i technicznie złożony, jednak pomimo niesprzyjających warunków rynkowych JSW konsekwentnie inwestuje w te rozwiązania, które realnie ograniczają emisje – podsumowuje Adam Rozmus.
Jastrzębska Spółka Węglowa jest liderem we wdrażaniu technologii mających na celu redukcję emisji metanu i od 2022 roku realizuje wiele projektów badawczo‑wdrożeniowych współfinansowanych przez Unię Europejską. To między innymi:
Projekt REM, który ma na celu określenie możliwości ujęcia metanu ze zrobów poeksploatacyjnych i stworzenie systemu odmetanowania dla obniżonego stężenia metanu w ujmowanym gazie. W kopalni Pniówek powstaje innowacyjna instalacja redukująca emisje metanu z opuszczonych rejonów, a pozyskany gaz będzie przetwarzany na energię elektryczną. Po pozytywnej weryfikacji rozwiązania mają zostać wdrożone we wszystkich kopalniach JSW oraz mogą znaleźć zastosowanie globalnie.
MASTERMINE ma na celu automatyzację i cyfryzację systemu odmetanowania, aby zwiększyć skuteczność wychwytywania metanu i poprawić bezpieczeństwo pracy.
W kopalni Pniówek powstaje inteligentny system oparty na nowej sieci czujników, który umożliwi zdalną regulację ujęcia metanu.
Projekt ProVAM opracowuje kompleksowe wytyczne do redukcji metanu wentylacyjnego (VAM) poprzez analizę emisji, warunków technicznych i możliwości zastosowania dostępnych technologii. Efektem będzie dobór i ocena najbardziej efektywnej technologii utylizacji VAM, zgodnej z założeniami Europejskiego Zielonego Ładu.
METH2GEN koncentruje się na ograniczeniu zagrożenia metanowego oraz wykorzystaniu nadmiarowego metanu do produkcji wodoru jako paliwa energetycznego. Projekt zakłada wdrożenie nowej metody odmetanowania z użyciem wierceń kierunkowych oraz budowę instalacji umożliwiającej wytwarzanie paliwa wodorowego.
Łączny budżet projektów wynosi ponad 63,8 mln euro, z czego JSW przeznaczyła na ich realizację 37,3 mln euro, a dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej przekracza 18,8 mln euro.
